6 grudnia o godzinie 16:00 w Warszawskiej Bibliotece Społecznej im. Edwarda Abramowskiego (lokal „Pracownia Społeczna”, ul. Górskiego 3,lokal 59) odbędzie się otwarte spotkanie dyskusyjne w ramach "Uniwersytetu Krytycznego", którego tematem przewodnim będą tezy zaprezenotwane w nowej książce wydanej przez "Bractwo Trojka".

"Utopistyka” Immanuela Wallersteina to nowość na polskim rynku książek „zaangażowanych”. Nowość o tyle ważna, że zarówno ogólne koncepcje teoretyczne autora, jak i wybór jego tekstów dokonany przez Oficynę Wydawniczą „Bractwo Trojka” odświeżają krytyczną filozofię społeczną wyrosłą na gruncie ruchu przeciwników neoliberalnej globalizacji.

Główne idee autora są zapewne dobrze znane większości osób zainteresowanych zjawiskiem globalizacji oraz uczestnikom ruchu antyglobalistycznego. Niemniej jednak warto w tym miejscu przypomnieć podstawowe informacje o Wallersteinie i jego teorii społecznej.

Immanuel Wallerstein (ur. 1930) jest amerykańskim socjologiem, profesorem State Uniwersity of New York, dyrektorem Fernand Braudel Center for Study of Economy, Historical Systems and Civilisations; w latach 1994-1998 był przewodniczącym Międzynrodowego Towarzystwa Socjologicznego. Głównymi tematami jego prac są: makroekonomiczna teoria rozwoju, historia powstania kapitalizmu i jego późniejszych transformacji, geneza pojęć „pierwszy”, „drugi” i „trzeci” świat. W swoich teoriach, autor „Utopistyki” bazuje m.in. na dorobku marksizm, badań historycznych prowadzonych przez Fernanda Braudela (odnoszących się do wczesnej fazy powstawania gospodarki kapitalistycznej) oraz teorii zależności.

Kluczowe miejsce w jego teorii zajmują pojęcia „system-świat” oraz „centrum”, „peryferie” i „półperyferie”. Przez „system-świat” Wallerstein rozumie globalny porządek gospodarczy, niezależny od lokalnych, specyficznych form funkcjonujących w ramach państw narodowych. Natomiast pojęcia „centrum”, „peryferie” i „półperyferie” oznaczają współczesne obszary składające się na kapitalistyczny system-świat, definiowane przez ich funkcje względem całości systemu (centrum – to obszar złożony z silnych państw, pełniący funkcje zarządzające, kontrolujące i organizujące globalną gospodarkę, z kolei „peryferie” to obszary stanowiące rezerwuar taniej siły roboczej i źródło surowców, słabe politycznie i kontrolowane przez „centrum”.; pomiędzy tymi dwoma obszarami sytuują się „półperyferie” stanowiące element przejściowy).

Eseje, które składają się na „Utopistykę” wpisują się w opisane powyżej ramy teoretyczne. Książka składa się z trzech tekstów, z których pierwszy poświęcony jest „ogólnej teorii zmiany społecznej” - historycznemu wywodowi pokazującemu w jaki sposób kapitalizm przechodził transformacje swoich modeli (liberalny model laissez-faire, keynesowskie państwo dobrobytu, neoliberalna globalizacja) i jaką rolę odgrywały w tych zmianach ruchy społeczne.

Drugi artykuł analizuje te elementy struktury współczesnego kapitalizmu, które przynoszą kryzys w wymiarze ekonomicznym, politycznym i społecznym (przykładowo: jednoczesną presję kapitału na obniżanie podatków oraz domagania się państwowych inwestycji w infrastrukturę).

Wreszcie, trzeci tekst zarysowuje alternatywny model systemu społeczno-gospodarczego, który może się wyłonić po upadku kapitalizmu oraz określa elementy konieczne do przyszłej transformacji ustrojowej.
Mamy więc okazję zapoznać się z syntetycznym omówieniem całej teorii Wallersteina – od rozważań czysto teoretycznych (procesy zmian systemowych), poprzez zdefiniowanie współczesnego porządku polityczno-gospodarczego i jego elementów kryzysowych aż po zarysowanie alternatyw dla obecnego systemu wraz z określeniem w jakich warunkach może dojść do zerwania z kapitalizmem.

Spotkanie dyskusyjne, które odbędzie się 13 grudnia o godzinie 16:00 w Warszawskiej Bibliotece Społecznej im. Edwarda Abramowskiego (lokal „Pracownia Społeczna”, ul. Górskiego 3,lokal 59) będzie poświęcone omówieniu kluczowych wątków myśli Wallersteina oraz dyskusji nad możliwościami zastosowania jej do praktycznych działań ruchów antysystemowych.

Kwestie problemowe:

• W jaki sposób Wallerstein definiuje współczesny porządek gospodarczo-polityczny (jakie są główne pojęcia w jego teorii)?
• W jaki sposób, dochodzi do zmian systemowych i kiedy możemy mówić o rewolucji?
• Gdzie szukać przyczyn niestabilności systemu kapitalistycznego i czy na prawdę możemy mówić o kryzysie tego systemu?
• Czy diagnoza kryzysu systemu kapitalistycznego, jaką stawia Wallerstein, jest trafna?
• Czy pojęcia używane w teorii Wallersteina (system-świat, centrum-peryferie-półperyferie) są użyteczne dla praktycznych działań ruchów antysystemowych?
• Czy propozycje zawarte w „Utopistyce” są możliwe do zrealizowania?

 
Rekomendowana lektura:

• Immanuel Wallerstein „Utopistyka”, Oficyna Wydawnicza Bractwo Trojka, Poznań 2008
• Immanuel Wallerstein „Globalizacja czy nowa epoka przejściowa?” [w:] „Lewą Nogą” nr 13/2001 ss.136-155
• Andrzej W. Nowak „Wokół systemu – wokół teorii Wallersteina [w:] „Lewą Nogą” nr 13/2001 ss. 156-167
• Przemysław Wielgosz „Opium globalizacji” [w:] „Lewą Nogą” nr 13/2001 ss. 129-135
• Strona internetowa Mariusza Turowskiego „Sprawiedliwa przemoc antysystemowy lament. An-archistyczne forum filozofii politycznej i krytyki społecznej”, http://www.uni.wroc.pl/~turowski/
•